Larry: Hormuz’da Karar Merci Hâlâ Iran, JD Vance’in Petrol İddiası “Yalan”

İngilizce podcast kesitinde sunucu, “Larry” adıyla hitap ettiği konuğa Strait of Hormuz’un (Hürmüz Boğazı) fiilen kimin kontrolünde olduğunu sordu. Bölümde Iran’ın boğaz geçişindeki rolü, United States yönetiminin açıklamaları ve Vice President JD Vance’in petrol akışına ilişkin iddiası tartışıldı.

Hormuz’da Yetkinin Kimde Olduğu Tartışıldı

Sunucunun “Şu anda Hormuz’dan kim sorumlu, Larry?” sorusuna Larry doğrudan “Iran” yanıtını verdi. Larry, bu görüşünü bir MOU’ya (mutabakat zaptı) dayandırdı ve özellikle belgenin beşinci paragrafına atıf yaptı. Ona göre söz konusu paragraf, boğazdan geçmek isteyen tüm gemiler için geçiş yolunun sağlanması sorumluluğunu açık biçimde Islamic Republic of Iran’a veriyor.

“Iran. Yani bu, mutabakat zaptına göre de böyle,” diyen Larry, “MOU’nun beşinci paragrafı, boğazdan geçmek isteyen tüm gemiler için geçiş imkânını sağlama sorumluluğunun Islamic Republic of Iran’a ait olduğunu söylüyor” şeklinde açıkladı.

Larry, metinde Iran’ın bu görevi Oman, Qatar, Saudi Arabia, Kuwait, Iraq ya da United States ile iş birliği içinde yürütmesi gerektiğine dair bir ifade bulunmadığını savundu. Ona göre belge, sorumluluğu “açıkça Iran’a bırakıyor.” Bu nedenle United States’in aksini ima eden yaklaşımının gerçeği değiştirmediğini söyledi.

“Orada hiçbir yerde Iran’ın Oman, Qatar, Saudi Arabia, Kuwait, Iraq ya da United States ile birlikte çalışması gerektiği yazmıyor,” diyen Larry, “bu görev açık biçimde Iran’a bırakılmış” değerlendirmesinde bulundu.

PGSA Prosedürü ve IRGC’ye Başvuru

Larry, Iran’ın bu yetki çerçevesinde Persian Gulf Strait Authority, yani PGSA adlı bir prosedür kurduğunu söyledi. Bu mekanizmanın protokolleri olduğunu belirtti. Larry’ye göre boğazdan geçmek isteyen gemilerin bir başvuru formu doldurması ve bunu IRGC’ye (Islamic Revolutionary Guard Corps, Devrim Muhafızları) sunması gerekiyor.

Konuk, uygulamanın temel şartını da anlattı. Eğer gemi Israel’e ait değilse ya da Israel’e gitmiyorsa, başvurunun ardından geçişe izin verildiğini ileri sürdü.

“Iran, Persian Gulf Strait Authority adlı bir prosedür kurdu,” diyen Larry, “tek yapmanız gereken bir başvuru doldurup IRGC’ye sunmak; Israel’e ait bir gemi değilseniz ya da Israel’e gitmiyorsanız geçmenize izin veriliyor” diye belirtti.

Larry bu noktadan hareketle Iran’ın hâlâ boğaz konusunda belirleyici aktör olduğunu vurguladı. United States’in bunu farklı göstermeye çalıştığını, ancak pratikte karar mekanizmasının değişmediğini söyledi.

“Iran hâlâ bu konuda kararları veriyor,” diyen Larry, “United States ne kadar aksini iddia etmek isterse istesin durum bu” ifadesini kullandı.

JD Vance’in Açıklaması Gündeme Getirildi

Sunucu daha sonra üç gün önce Vice President JD Vance tarafından yapılan bir açıklamayı gündeme taşıdı. Vance’in sözleri, Iran’ın nükleer programı, Middle East’teki olası düzenleme ve Strait of Hormuz üzerinden petrol akışı başlıklarını içeriyordu.

Vance, açıklamasında United States’in birkaç hedefi olduğunu söyledi. İlk olarak, Iran’ın tüm ülke genelinde nükleer kapasitesinden arındırılmasına yönelik “dayanıklı, doğrulanabilir ve denetimlerle desteklenen taahhütler” istediklerini belirtti. Bunun nasıl sağlanacağının görüleceğini ifade etti.

“İstediğimiz birkaç şey var,” diyen JD Vance, “Iran’ın tüm ülkesini nükleerden arındıracağına dair dayanıklı, doğrulanabilir ve denetimlerle desteklenen taahhütler istiyoruz” şeklinde konuştu.

Vance ikinci olarak, Middle East’te yalnızca Iran ve United States arasında değil, GCC, Israel ve Lebanon’ı da içeren nasıl bir düzenleme ortaya çıkacağının görülmesi gerektiğini söyledi. Bu sürecin “oynanarak” ilerleyeceğini belirtti.

“Yalnızca Iran ve United States arasında değil, GCC, Israel ve Lebanon arasında nasıl bir düzenleme var, bunu görmek istiyoruz,” diyen JD Vance, “bu durumu süreç içinde göreceğiz” diye ekledi.

Petrol Akışı İddiası

Vance’in asıl tartışma yaratan sözleri Strait of Hormuz’daki petrol trafiğine ilişkindi. Vance, boğazın petrol trafiği açısından açık olduğunu, hatta bazı günlerde savaş başlamadan öncesine kıyasla daha fazla petrolün boğazdan çıktığını söyledi.

“Boğaz, petrol trafiği açısından açık,” diyen JD Vance, “Strait of Hormuz’dan daha fazla petrol çıktığını görüyoruz; bazı günlerde savaş başlamadan önce çıkan miktardan bile daha fazla petrol çıkıyor” açıklamasını yaptı.

Sunucu bu iddiayı Larry’ye yöneltti ve “Savaş başlamadan öncesinden daha fazla petrol çıktığı” ifadesinin neredeyse akıl almaz olduğunu söyledi. Larry ise bu değerlendirmeye sert şekilde karşı çıktı.

Larry’den Sert Yanıt: “Bu Saçmalık”

Larry, Vance’in petrol akışıyla ilgili açıklamasını “saçmalık” ve “yalan” olarak nitelendirdi. Kendi değerlendirmesini VesselFinder.com adlı gemi takip sitesi üzerinden yaptığı gözlemlere dayandırdı. Bu siteyle Strait of Hormuz bölgesine odaklanılabildiğini, haritadaki gemi simgelerine tıklanarak geminin adı, tanker mi kargo gemisi mi olduğu, kime ait olduğu ve nereye gittiği gibi bilgilerin görülebildiğini anlattı.

“Bu saçmalık. Bu bir yalan,” diyen Larry, “Strait of Hormuz’a odaklanabileceğiniz VesselFinder.com adlı bir site var; gemi simgelerine tıklayınca geminin adı, tanker mi kargo mu olduğu, kime ait olduğu ve nereye gittiği görülüyor” ifadelerini kullandı.

Larry, bu gözlemlerine göre boğazdan çıkan petrolün neredeyse yüzde 95’inin China’ya ya da Asia’nın diğer bölgelerine gittiğini söyledi. Daha da önemlisi, son 15 ya da 16 gün içinde boğazdan çıkan petrolden United States veya Europe’a giden herhangi bir akış olmadığını öne sürdü.

“Oradan çıkan petrolün neredeyse yüzde 95’i China’ya ya da Asia’nın diğer bölgelerine gitti,” diyen Larry, “son 15 ya da 16 günde United States’e ya da Europe’a gelen sıfır petrol var” diye vurguladı.

United States’in Hedefi ve Larry’nin Eleştirisi

Larry, JD Vance’in bu konuda gerçek durumu görmezden geldiğini savundu. İngilizce bir deyim kullanarak Vance’in “mezarlığın yanından ıslık çalarak geçtiğini” söyledi; bu ifade, tehlikeyi ya da kötü gerçeği yokmuş gibi davranmak anlamında kullanıldı.

Larry’ye göre sürecin baştaki amacı, Strait of Hormuz’u açarak United States’in yeniden “sour crude” olarak bilinen yüksek kükürtlü ham petrolden bir kısmını alabilmesiydi. Ancak Larry, United States’in bu petrole ulaşamadığını ve petrolün hâlâ Gulf’ta kaldığını ileri sürdü.

“JD bu konuda gerçeği görmezden geliyor,” diyen Larry, “çünkü baştaki amaç boğazı açıp United States’in o sour crude’un bir kısmını almaya başlamasıydı; bunu alamıyorlar ve petrol hâlâ Gulf’ta takılı kalmış durumda” değerlendirmesinde bulundu.

Podcast kesiti boyunca temel ayrım, JD Vance’in Strait of Hormuz’un petrol trafiği açısından açık olduğu ve savaş öncesinden bile fazla petrol çıktığı yönündeki açıklaması ile Larry’nin bunun gerçeği yansıtmadığı iddiası arasında kuruldu. Larry, Iran’ın MOU kapsamında boğaz geçişlerinde belirleyici olduğunu, PGSA prosedürü ve IRGC başvurusu üzerinden geçişleri yönettiğini, mevcut petrol akışının ise United States ve Europe’a değil büyük ölçüde China ve Asia’ya yöneldiğini savundu.