Alistair Crook: Trump’ın Iran Hamlesi Israel’de Paradigmayı Kırdı, Europe Russia Savaşına Yaklaşıyor

İran Mutabakatı ve Bölgesel Etkiler

Sunucu: Tekrar hoş geldiniz. Bugün, Britain ve Europe’un büyük diplomatlarından biri olan Alistair Crook’u ağırlamaktan büyük memnuniyet duyuyoruz; ne yazık ki bugünlerde iyi diplomatlar pek bol değil. Bugün size Iran’da olanlardan, elbette Moscow’a yönelik büyük saldırıya kadar sormak istediğim çok şey var. Batı’nın müdahalesi pek de incelikli değil.

Ama Iran’dan başlayacak olursak, anladığım kadarıyla elimizde bu mutabakat zaptı var; zaten imzalanmış olduğunu anlıyorum, fakat bilmiyoruz, bunun etrafında çok fazla gizlilik var. Bunun birçok karmaşıklığı var: Americans buna uyacak mı? Bölgeyi ne ölçüde şekillendirecek? US-Israel ilişkisinin de bundan etkilendiğini görüyoruz.

Nitekim Netanyahu artık çok daha zayıf bir konumda görünüyor. Ama görevden itilirse, biliyorsunuz, sadece güvertedeki sandalyeleri yeniden düzenliyorlar. Yani büyük olasılıkla onun yerine gelecek kişi çok daha şahin olacaktır. Anladığım kadarıyla en azından eskiden bazı Arab partilerinden bir miktar destek alıyordu. Şimdi bilmiyorum. Bu mutabakat zaptı, gerçekten uygulanıp uygulanmayacağından bağımsız olarak, yine de US, Israel ve daha geniş bölge üzerinde çok büyük bir etki yaratacak gibi görünüyor.

Bu çok büyük bir soru, evet, ama mesele de çok büyük. O yüzden bunu ele alabilir misiniz diye merak ediyordum.

Çerçeve Anlaşma ve Ateşkesin Kırılganlığı

Alistair Crook: Az önce sorduğunuz gerçekten çok büyük bir soru, ama belki en azından iki kısmını ele alayım. Öncelikle, ben buna çerçeve diyorum, çünkü bu gerçekten bir antlaşma değil. Hatta tam anlamıyla bir ateşkes bile değil. Bu, ateşkes için bir çerçeve.

İnsanlara hep şunu hatırlatırım: Israelis, Palestinians ve başkalarıyla sanırım beş ateşkes yaptım. Çerçeve çoğu zaman işin en kolay kısmıdır. En zor kısım, işlerin ilerleyebilmesi için bir koruma alanının nasıl kurulacağını düşünmektir; çünkü bunun kesinlikle bozulacağını bilirsiniz. Bir otobüsün bombalanması, bunlardan birini bozan olaylardan biriydi.

Ama aynı şekilde biri çıkıp, “Dinleyin, onların bu hudna konusunda ciddi olduğuna inanmıyoruz ve bir şey yaptıkları anda onlara sert vuracağız,” diyebilir. Bu çerçeve bağlamında bu unsurların bazılarını şimdiden görünür şekilde yaklaşırken görüyoruz.

Şimdi, bahsettiğiniz üç başlığa bakalım. İlki Iran meselesi. Bu anlaşmanın United States içindeki tartışmalı niteliğinin altını çizdiniz, ama bunun Iran’da da tartışmalı olduğunu anlamak önemli. Iran’da anlaşılır bir gerilim var, çünkü JCPOA deneyimini yaşadılar; verilen sözlerin tutulmadığını gördüler. Birçok açıdan ordinary Iranians kendilerini hâlâ içinde bulundukları bir boğma çemberine hapsedilmiş hissediyor.

Iran İçindeki Şüpheler ve Dini Lider’in Tutumu

Dün, sanırım dün akşam, Supreme Leader bir açıklama yayımladı. Kendisi bu çerçeve anlaşmaya karşı olmasına rağmen, Pashtan ve sanırım Kariva tarafından ikna edildiğini söyledi; “onurlu başkan”dan söz etti. Çerçevenin şartlarından ya da Iranian çıkarlarından geri adım atılmayacağını belirtti.

Supreme Leader açısından Iranian çıkarları ağırlıklı olarak Hormuz etrafında yoğunlaşıyor diye düşünüyorum. Bunu Iran’ın mevcut durumdan çıkıp farklı bir jeopolitik bağlama girebilmesinin ekseni olarak görüyor. Onun bakış açısından mesele bu kadar geniş. Sadece yarın ya da ertesi gün meselesi değil. Hormuz kritik; nedenlerinin jeopolitik boyutuna girebiliriz, ama o bunu bu terimlerle görüyor.

Bence yaptığı şey, yalnızca Iran’daki reformist kanadı değil, aynı zamanda kuşkucu kamuoyunu da uyarmaktı. Bunun JCPOA yoluna girmeyeceğini, Iran’ın emsallerin oluşmasına ve sonra bunların adım adım genişletilerek çerçevenin tüm anlamının yok edilmesine izin vermeyeceğini söylüyor. Temelde, “Onların bir şeyin olmasına imkân verecek türden bir emsal yaratmasına izin vermeyeceğiz,” diyor.

Lebanon, Hezbollah ve Israel’in Baskısı

Diğer unsur elbette Lebanon. Lebanon kritik. Iran burada pozisyonunu önemli ölçüde değiştirdi, çünkü Iran geçmişte direniş ekseni çerçevesinde bu son döneme kadar Israel’e karşı doğrudan müdahale etmiyordu. Bu, doğrudan devreye girip northern Israel’i ağır şekilde bombalamakla tehdit ettikleri ilk seferdi.

Eğer Israel, Beirut’un banliyösü Dahiyeh’i dümdüz etme tehdidini yerine getirirse, tamamen açık şekilde, “Biz içeri gireriz; güneyi biz yönetiriz ve kuzeye saldırırız,” dediler. Bu, sınırdan Galilee’ye kadar olan bölgeydi. Elbette sonra Trump devreye girdi ve saldırılar durduruldu.

Şimdi gördüğümüz şey, meselenin şimdiden teste tabi tutulması. Sonra America’ya geçeriz, eğer uygun görürseniz, ama önce Israeli basınına bakalım. Bu sabah Hebrew basını yine şikayetler ve öfkeyle dolu. Israel gerçek bir psikolojik ya da duygusal kargaşa içinde. Bu aşılması gereken küçük bir tümsek değil; derin bir kargaşa.

Bunu büyük bir yenilgi olarak görüyorlar. Hükümetin büyük zafer anlatılarının tamamı vardı ve birçok Israeli bu anlatıya inanmıştı: America, onların tabiriyle, cesur Israeli havacılarıyla kanat kanada uçarak Iran’ı tamamen yok edecekti; Hezbollah’ı yok edeceklerdi ve Beirut’taki bazı vekillerin izniyle Lebanon’un yarısını ilhak edip çalacaklardı. Bu hâlâ sürüyor.

Dün, sanırım Bul Castle yakınındaki bir sırta saldırı oldu. Sweden’deki bu tepelerde daha fazla toprak almaya çalışmaya başladılar ve Hezbollah onlara tanksavar füzesiyle saldırdı. Dört asker öldü; bunlardan biri 82nd Brigade’in komutanı olan sol görüşlü bir albaydı.

Israel’de gerçek bir kargaşa var. Herkes, “Buna izin verilemez,” diyor. Yani bir günde dört ölü; Ben Gvir’in dediği gibi, “Lebanon bizimle birlikte yanmalı.” Başkaları da benzer abartılı şeyler söylüyor: Hezbollah acı çekmeli, içeri girmeli ve onlara ders vermeliyiz. Lebanon yanmalı.

Netanyahu’nun Siyasi Çıkmazı

Ne olacağını bilmiyorum, ama dediğiniz gibi baskı çok büyük. Anketler, onun Mart’taki seçimi kazanma ihtimalini sanırım yüzde 49 ya da 50 civarında gösteriyordu; tam rakamı hatırlamıyorum. Bugün ise bu oran 34 civarında. Yani Trump’ın America’daki anketlerde sorunları varsa, Netanyahu’nun daha fazlası var.

Bildiğiniz gibi bu, sonunda hapse girmesi anlamına gelebilir; çünkü bu seçim onun sonu olacak gibi görünüyor. Ama bu, hiçbir şey yapmaması varsayımına dayanıyor. Israel siyasetinde şu an durum şu: Netanyahu Lebanon konusunda hiçbir şey yapmazsa, Lebanon’da saldırıya geçmezse, seçimi kaybedecek. Bu duvardan duvara bir mutabakat. Durum bu.

United States’in karşı karşıya olduğu şey bu. Israelis açısından da bu bütün meselenin ne anlama geldiğine dair çok soru ve kargaşa var. Batı’da yaygın biçimde anlaşılmasa bile, Israelis bunu çok büyük bir dönüm noktası olarak görüyor. Cam tavan çatladı ve kırıldı. Trump, Iran’la angajmanı önceliklendirme konusunda taraf tuttu; bunu Israel’in Lebanon’un yarısını alma, işgal etme ve bölgedeki politikalarını sürdürme hakkını desteklemenin önüne koydu.

Trump’ın Israel’e Yönelik Sert Mesajı

Sonra Trump, G7 toplantısından sonraki basın toplantısında Israel’de daha önce hiç duyulmamış şeyler söyledi. Daha önce hiç söylenmemiş şeyler. “Beirut’ta çok ağır davranıyorsunuz. Fotoğrafları gördüm. Birini öldürmek istiyorsunuz ve içinde insanların yaşadığı bütün binayı yıkıyorsunuz. Bu kabul edilemez. Kabul edilemez,” dedi.

Aylar önce insanlara sorsaydınız, hepimiz bunun Trump için kabul edilebilir olduğunu düşünürdük. Ama şimdi görünüşe göre değil. “Bunu pek iyi yönetmiyorsunuz,” dedi. Sonra en aşağılayıcı türden açıklamayı yaptı: “Belki bunu Shah’a devretmeliyiz. Hezbollah ve Lebanon durumunu yönetmekte daha sofistike olurdu,” dedi.

Başka bir deyişle, “Belki eski bir ISIS lideri, Netanyahu, Lebanon’da senden ve Israel’den daha iyisini yapabilir,” diyordu. Bu, Israel’e eşi görülmemiş bir tokattı. Bu yüzden şok oldular.

Ama aynı zamanda şunu da söylüyorlar; bu bugün Hebrew basınında, Maariv’de var. Substack’imizde de görebilirsiniz, sanırım bugün daha sonra çıkacak. Yorumlar bu yönde. Israelis, Middle East’in değiştiğini anlıyor. Bu yeni bir dönem. Iran’ı yok etmelerinin hiçbir yolu yok. Rejim değişikliği olmayacak. Bunu United States olmadan yapmalarının hiçbir yolu yok. United States her şeyi sağlıyor. US kolaylaştırması olmadan Iran’a saldıramazlar. Bunu biliyorlar. Bunun bittiğini anlıyorlar.

Bu, bütün proje açısından büyük bir psikolojik yenilgi. Aynı şekilde, Greater Israel projesi açısından da öyle. Bu projede hukuki normlar ne olursa olsun, zor kullanarak Greater Israel’i yaratabileceklerini varsayıyorlardı. Yasal olsun ya da olmasın, yapacaklardı.

Bu, October 7’den sonra devreye sokulan büyük bir değişimdi: güvenliğin kalıcılığı fikri. Bunun anlamı şu: Israelis, October 7’de olanın bir şekilde Holocaust olduğuna inanmaya ve bunu kabul etmeye başladı. Değildi, ama artık böyle düşünüyor ve hissediyorlar. Artık gelecekteki bir Holocaust’un eşiğinde yaşadıklarına inanıyorlar. Bu yüzden Hezbollah var olamaz; tamamen ortadan kaldırılmalıdır.

Hormuz, Ateşkes ve Trump’ın Hesabı

Dolayısıyla Trump’ın sözlerinin, United States’in bu kez ciddi olabileceği anlamına geldiğini anlıyorlar. Eğer Lebanon’da karşılık verir ya da misilleme yaparlarsa, Israel’e ağır yaptırımlar uygulanabilir. Çünkü bu, Trump’ı ve onun büyük başarısını, Hormuz’u açma başarısını baltalamak olarak görülecek.

Açılış yorumlarımda Hormuz ve Supreme Leader meselesinin altını bu yüzden çizdim. Hormuz’un Supreme Leader ve Iran liderliği için en önemli mesele olduğunu söyledim. Lebanon ise ikinciydi. Elbette ikisi birbirine bağlı. Çünkü şu anda Hormuz meselesinin kapanmasına doğru ilerliyoruz.

Ama Lebanon’daki durum ateşkesin ihlali anlamına gelirse, ki Iranian bakış açısı kesinlikle bu yönde, bunu Friday günü yapılacak görüşmelere gitmeyi reddetmelerinden de görüyoruz; Friday günkü müzakere oturumuna katılmayı reddediyorlar. O zaman bu kısım da sorgulanır hale gelir.

Trump buna nasıl yanıt verecek? Çünkü bunu yüksek sesle söyledi. Oldukça şaşırtıcıydı. Trump, “Dinleyin, bu anlaşmayı yapmak zorundaydık, çünkü rezervlerimiz tükeniyordu,” dedi. Dün gördüğüm rakamlara göre Cushing’de stratejik stok 20 milyon varile düşmüş. Başka bir deyişle, dibindeki tortuya kadar inmişler; bunun zaten özel bir kullanımı yoktur. Kullanılmadan önce işlenmesi gerekir, özellikle de böyle doğal kaynaklardan oluşan bir rezervin en alt kısmıysa.

Bence çerçeve konusunda bulunduğumuz yer gerçekten burası. Çerçeve, birçok Iranian’ın beklediğinden de, benim beklediğimden de fazla şekilde United States içinde bu değişimi tetikledi. Kısmen Hormuz yüzünden, kısmen de ekonomik uçurum artık burada olduğu için. Trump bunu söyledi: “Bunu yapmak zorundaydık, çünkü petrolümüzün bitmesine dört hafta kalmıştı.”

United States İçindeki Siyasi Kavga

Bu, United States’te şimdi tartışmalı bir mücadele doğurdu. Pro-Israel Zionist gruplar ile Trump destekçileri arasında büyük bir mücadele var. Trump destekçileri, “America First, Israel first değil” diye tarif ettikleri konuda ısrarcı. Bu noktaya nasıl geldiler?

Ara seçimler yaklaşıyor. Genel mutabakat, normal mutabakat şu: Bu Trump için çok yıkıcı olacak; kaybedecek, Republicans kaybedecek. Açıkçası ben de böyle düşünmüştüm, ama şimdi o kadar emin değilim.

Birincisi, Senate seçim süreci rotasyonludur. Hepsi bir anda olmaz. Bir kısmı seçime gider, sonra başka bir kısmı seçime gider. Dinleyiciler için tam rakam olmayabilir ama şu anda çekişmeli yaklaşık 20 Republican koltuğu var. Republican koltukları. House açısından ise, evet, bu ara seçimleri kesinlikle değiştirebilir. Ama en azından Trump ve ekibinin bakışına göre telafisi imkânsız değil. 20 koltuğun hepsi kaymayacak.

Ayrıca MAGA’nın sağlam tabanının Trump’tan kopmadığına dair bir his de var. Bunun nedeni Iran’daki savaşı ya da başka bir şeyi sevmeleri değil; her şeyden çok kişisel sadakat. Ona yönelik, tam tanımlanması çok zor duygusal tonları olan kişisel bir sadakat hissi. İnsanlar üzerinde ciddi bir etkisi var.

Birçok açıdan, önde gelen isimlerin işaret ettiği şu tartışma MAGA tabanını yakalıyor: America kendi dış politikasının kontrolünde mi, yoksa dış politikamızı yabancı bir güce mi devrettik? Bu, Mecca’daki Christian sözcünün daha önceki suikastının ve Joe Kent ile başkalarının bu meseleyi gündeme getirmesinin ardından MAGA tabanını etkiliyor.

Bu yüzden, bunun sanıldığı kadar felaket olmayabileceğine dair bir his olduğunu düşünüyorum. Hatta Republican bileşenin içinde bazıları bunun kötü bir şey olmadığını düşünebilir ve bu nedenle Trump’a düşündüğümüzden daha fazla destek verebilir. Koltuk sayısının aslında çok büyük olmadığını fark etmemiştim. Elbette bu abartılmış da olabilir, yetersiz de olabilir; tartışma konusu olacaktır.

Ama Netanyahu içeri girip Lebanon’a saldırırsa, bence bu artık sadece Trump’ın yüzüne atılmış bir tokat olarak değil, America’nın yüzüne atılmış bir tokat olarak görülecek. MAGA tarafından böyle görülecek; tabii neoconlar ve RINO’lar tarafından değil, ama bütün nüansları anlamayan birçok American tarafından. Basitçe şunu görecekler: Versailles’da Trump tarafından görünür şekilde imzalanmış bir çerçeve vardı ve Netanyahu ile Israel bunu havaya uçuruyor. Bu kadar basit terimlerle bakarsanız, bunun siyasi olarak Trump’ın lehine dönmesi şaşırtıcı olmaz. Henüz söylemek için erken.

Ve biliyorsunuz, bölgede Israel üstünlüğüne ve bölgesel hâkimiyete bağlı olanların bunu tersine çevirmek için büyük bir çaba göstereceği kuşkusuz. Bunun nasıl sonuçlanacağını bilmiyoruz. Başarılı olacaklar mı? Bu, bildiğiniz gibi, bir president’ın Netanyahu’ya karşı çıktığı ilk sefer olacak; ama aslında kişisel olarak Netanyahu’ya değil, çünkü bu Israel’in tamamından, bütün liderlerden geliyor. Muhalefet liderleri de dahil, her kesimden insanlar şunu söylüyor: Bu sadece Ben-Gvir değil; diyorlar ki, bedel ödemeliler, acı çekmeliler, dün öldürülen bu zavallı insanlar için bunun karşılığı olmalı. Yani eğer bu olursa, bence United States ile Israel arasındaki mesafeyi daha da artıracak. Onları daha da uzaklaştıracak ve Israel’e karşı bir tür önlem alınmasına doğru itebilecek. Belki başlangıçta gerginlik yaratacak önlemler olur, ama özellikle de Iranians buna Hürmüz geçişini tamamen değil ama belli ölçüde kısıtlayarak karşılık verirse, Israel’in bunu havaya uçurmaya, özellikle de bunu havaya uçurmaya çalışması nedeniyle bir tür önlem dayatılabilir. Ne yapacaklarını kim bilebilir? Ama bu, çok açık biçimde, olayları bir noktaya getiren ve çerçevenin ortaya çıkmasını sağlayan şeyin bu olduğunu anladıkları bir yer olur; orada pekâlâ harekete geçebilirler.

Benim ilk düşüncem, Trump’ın bu dikkat çekici açıklamalarını gördüğümde, bunların eylem düzeyine ulaşmadığıydı; yani sadece dilde kalıyordu. Ama öte yandan bu dil önemlidir. Bu, dediğin gibi Israel medyasında yankılanıyor, şok dalgaları yaratıyor; ama United States’ta da bütün America First’çüler, Tucker Carlson gibi Israel’i önce değil America’yı önce koymaları gerektiğini düşünen insanlar, şu anda kendilerini kesinlikle haklı çıkmış hissetmeli. Şu anda rüzgâr onların yelkenlerinde. Yani bu değiştiriyor.

Evet, değiştiriyor, çok şeyi değiştiriyor. Yani bir şey kırıldı; istersen şöyle diyelim, bir paradigma havaya uçtu. Ve bu sadece, senin dediğin gibi, özellikle herhangi bir şeye bağlılık içermeyen bu kâğıt parçasında oldu. Sadece farklı bir süreci başlatmak için bir çerçeve. Ama o paradigma havaya uçtu, çünkü Trump bunu görünür biçimde alıntıladı ve söyledi; ayrıca dil nedeniyle. Iran’ın egemenliğinden ve egemenlik haklarından, dolaylı olarak da Lebanon’ınkinden söz ediyor. Yani devletlerin egemenliğine saygıdan vesaire söz ediyor, ama demek istediğim şu: Iran egemen bir devlet gibi muamele görüyor ve egemen bir devlet olarak ilişki kuruluyor; inatçı bir terrorist devlet olarak değil. Bu bir değişim. Evet, dil. Eminim Trump sonra diyecek ki, Ted Cruz çıkıp “Hepsi terrorist, hepsi korkunç insanlar, onlarla her şekilde mücadele etmeliyiz” diyecek. Ama bu dilin metne dahil edilmiş olması ve ardından Trump’ın G7’de Israel hakkında çok farklı bir şekilde konuşup “Lebanon’da ne yaptığınızı bilmiyorsunuz zaten, o yüzden en iyisi oradan çıkmanız” demesi bir şoktur, psikolojik bir şoktur. Bütün paradigma kırıldı ve Israelis bununla ne yapacaklarını bilmiyor. Gerçekten bilmiyorlar. İnsanlar, ciddi Israelis, Chrronowitz’in de dediği gibi, bunun ardından bunu düşünmek zorunda kalacağız diyorlar; çünkü Israel’in özgün stratejisi kırıldı ve Trump’ın America ile Iran arasında yeni türden bir anlayışa doğru manevra yaptığını düşünmemiz ve anlamamız gerekiyor.

Bunun bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini ya da bütün unsurlarının ne olacağını bilmiyorum, ama yeni bir şey var; istersen buna atmosfer diyelim. Gelen yeni bir atmosfer var ve Trump bu konuda ciddi. Ve “bunun Israeli güvenliğine zarar verdiğini düşünmüyorum” diyor. Yine, vay canına. Yani bunu söylemek oldukça etkileyici: America’nın Iran’a bir şekilde yaklaşabileceğini, daha önce yaptığı tüm o garip yorumları; Iran’ın Abraham Accords’un parçası olabileceğini söylemesini, Iraq hakkında yaptığı başka garip yorumları düşünürseniz, en azından Trump’ın zihninin muğlak işleyişinde, Middle East’te “mükemmel barış” ya da onun ne dediğiyse, bu büyük barışın ortaya çıkabileceği fikrine doğru hareket ediyor gibi görünüyor. Ve bunun kilit unsurlarından biri Iran’la çatışmanın düşürülmesi olabilir; Iran’la gerilimi düşürmek bölgede daha güvenli bir şeye yol açabilir. Ve bu konuda muhtemelen haklı. Yani hakkını verelim: Iran konusunda gerilimin düşürülmesi daha barışçıl bir bölge için kilit önemdedir.

Israel’in sunduğu alternatif, oraya gidip ülkeyi yok etmek, elit olan bütün o grupları yok etmek, sadece yok etmek, öldürmek ve daha fazla insan öldürmek, istikrar için bir çözüm değildir. İstikrara giden bir yol değildir. Tam tersidir. Ve sanırım bu mesaj bir şekilde Washington’da, buna karşı devasa bir muhalefet, öfkelenmiş insanlar ve neredeyse iç savaşın eşiğinde bir atmosfer varken, yukarı doğru sızıyor olabilir. Yani tüm bu gerilimler var ve sonra bu gerçekten oldukça zararsız belge çıkıyor; ve vay canına, Iraq’ta gerilim, Israel’de gerilim, Israel’de devasa gerilim ve United States’ta da bence aynı derecede gerilim. Stratejik gerilim demek istiyorum, çünkü bu onların üzerine binecek. United States’taki yaklaşan seçimler, United States dış politikasını kimin yürüttüğü ve dış politikanın kimin çıkarına formüle edildiği sorusu etrafında dönecek. Bence bu bir mesele olacak. Yani bu sert olacak.

Söylediklerinin üzerine şunu ekleyeyim: Iran’ın ballistic missiles’ı hakkındaki sözlerini de ilginç buldum. Çünkü geçmişte bu terroristlerin ballistic missiles’a sahip olmalarına izin verilmemesi gerektiği, komşularını tehdit eden bu ballistic missile programına sahip olmamaları gerektiği fikri etrafında bir consensus vardı. Bu da yine US taleplerinin kilit bileşenlerinden biriydi. Bunun sökülüp atılması gerekiyordu. Şimdi Trump’ın bir konuşmasını gördüm; orada şu noktayı vurguluyordu: Saudis’in ballistic missiles’ı var tabii, o hâlde Iranians’ın da olması gerekir. Birdenbire, senin dediğin gibi, bu bir değişime işaret ediyor. Artık ballistic missiles tutan gayrimeşru terroristler değiller; temel ulusal çıkarları olan bir devletler ve herkes gibi kendilerini savunmak zorundalar. Yani onlara normal bir güç gibi muamele etmek. Bu çok büyük bir adım. Özellikle de bu çağda, ilk hedef her zaman rakipleri gayrimeşrulaştırmakken. Yani biz Putin’i gayrimeşrulaştırıyoruz; savaşa gideceğimiz zaman, onları gayrimeşrulaştırdığımızdan emin oluyoruz. Ve şimdi bunun ters yönde gitmesi bence oldukça dikkat çekici. Yine, United States’ta çok sayıda insanın essentially common sense ile ortaya çıkmasının kapısını açıyor. Onlar bir devlet. Temel ulusal çıkarlara sahip olma ve kendilerini koruma hakları var. Hatta bunu bir adım ileri götürebiliriz: Aslında onların ballistic missiles’ını teşvik etmeliyiz, çünkü bu onlara conventional deterrence sağlar, nuclear deterrence’a daha az bağımlı olurlar. Yani common sense patlak verebilir. Evet, dil güçlüdür.

Sadece şunu ekleyeyim: Bütün imaj şu; Iran esasen kendi egemenliği için, kendi yolunu belirleme hakkı için savaşıyor. Ve bu, dünyanın büyük bölümünün hayal gücünü yakalıyor. Bu, bildiğiniz gibi, savaş sonrası döneme ya da Bandung Conference ve benzeri şeylere, independence ve sovereignty fikrine geri dönmek gibi. Kesinlikle ülkeler şunu fark etti: Bunu nasıl yaptılar? Bunu, United States’ın onlara mali ve tariff choke points dayatma girişimine meydan okuyarak yaptılar. Russia’nın choke points’i var. China’ya choke points uygulanıyor. Iran da en azından kısmen, assertive şekilde karşı checkpoint’ler alarak başarılı oldu. Bu, daha büyük kuyrukları olacak bir president.

Ben biraz yön değiştirmek istiyordum, tamamen değil; hâlâ western wars hakkında. Ama dün Moscow’un bombalanmasında gördüğümüz gibi, bu eşi benzeri görülmemiş bir şeydi. Bir başka çok farklı nokta da şu: West’te, western countries artık kendi katılımlarını gizlemek için çok fazla çaba göstermiyor gibi. Russian invasion of Ukraine’in başında Berbok gibi insanların “Dinleyin, birbirimize düşmemeliyiz. Russia ile savaştayız” dediğini hatırlıyorum. Bu çok sorunluydu, çünkü bu tür şeyleri söylemememiz gerekiyordu. Ama şimdi bütün silahların geldiğini, intelligence’ı, NATO territory’nin kullanımını görüyoruz. Ve tabii şimdi bu büyük saldırı; geçen yıl sadece Russia’nın nuclear deterrent’ına değil, şimdi Moscow’un bu büyük bombardımanına. Buradaki NATO footprint çok açık. Neredeyse reklamı yapılıyor. Bunu nasıl görüyorsun? Çünkü sanırım beni geceleri uyutmayan şeylerin başında bu geliyor. Russia ile devasa bir savaşa doğru yürüyüş gibi görünen şey. Ben bunun herhangi bir escalation control ile yönetilebileceğini tahayyül edemiyorum ve çok hızlı bir şekilde nuclear war’a dönerdi. Belki kötümserim, ama bu çılgınlık.

Bence söylediğin şey her şey açısından çok yerinde. Evet, öyle düşünüyorum. Şunu söyleyeyim: Olanların tamamı, kaç drone ve missile ateşlendi bilmiyorum, 156 falan, Moscow’un bazı kısımlarındaki refinery alanına. Bu büyük bir yükseliş, büyük bir yükseliş. Ve tamamen Russians’ı, Muscovites’ı diken üstünde tutmayı, St. Petersburg’daki insanlara daha az güvende hissettirmeyi amaçlıyor. Bence bu aynı zamanda Euro3, yani EU değil Euro3, France, Macron ve Merz meeting ile önceden koordine edilmişti. Sanırım hemen öncesinde London’da yapıldı; orada Russia’ya yönelik ultimatumlarını ortaya koydular. Sonra yine kasıtlı olarak Zelensky’yi o toplantıya ve European meeting’e dahil ettiler. Dolayısıyla gördüğümüz şeyin Europe’un narrative’i değiştirmeye yönelik büyük bir çabası olduğunu düşünüyorum.

Macron başta şunu söyledi; o buna inanıyor: Trump, Russia büyük bir devlet olduğu için Ukraine’i kolayca ezeceğini ve bunun hızlıca biteceğini düşünüyordu. Bunu söyleyen Macron; Russia’nın Ukraine’i ezeceğini, dolayısıyla bu konuda yapılacak pek bir şey olmadığını, çünkü bunun olacağını söylüyordu. Sonra bu görev; şimdi Russia’nın hâlâ Ukraine’i ezemediğini görüyoruz. Bu missiles’ın ve Zelensky’yi bu iki toplantıda sahnenin önüne itmenin amacı Trump’a şunu söylemekti: Bak, her şey değişti. Onlar geri planda değil, ön plandalar. Artık kazanıyorlar. Tabii bu doğru değil. Bunun doğru olmadığını biliyoruz. Bu miktarda missile’ı bir araya getirmek için devasa bir çabaydı ve refineries’e yapılan bütün bu saldırılar Russia’ya çok az strategic damage verdi. Economy herhangi bir freefall içinde değil. Hatta economy büyüyor ve employment artıyor.

Yani bu false narrative, ama bunu Zelensky ile stage managing etmeye kararlıydılar. Bütün bu şey G7 ve son günlerde gerçekleşen EU summit hakkındaydı; çünkü summit EU budgets ve financial resources’a bakacaktı ve Europe’ta Commission tarafından önerilen bu devasa budget’ı kabul edip etmeme konusunda büyük bir bölünme var; bazı states buna itiraz ediyor. Yani amaç, öncelikle Ukraine’e daha fazla defense resources gitmesi için baskı yapmak. İkincisi, Europe’un istediği çerçeveyi yerleştirmek: ceasefire, sonra Britain, France ve “willing” diğer states peacekeeping’e katılacak. Böylece NATO Ukraine’e girecek. Ukraine NATO’nun parçası olacak, eventually EU’nun da. Ve bunun ana unsuru America’yı bu agreement’a ve bu baskıya dahil etmek, America’yı Europe’a geri getirmek. Şunu diyerek: Bakın, biz kendi payımıza düşeni yaptık, yapıyoruz, görüyorsunuz ne oluyor.

Zelensky’ye cathedral’ın fotoğrafları gösterildi; Russians’ın bu cathedral’ı nasıl yok ettiği anlatıldı. Oysa aslında muhtemelen hasara yol açan şey hedefini şaşıran bir Patriot missile’dı, ama fark etmez; public relations o yöne gitti. Yani evet, hareket ettiğimiz yer burası ve bunun nasıl yanıtlanacağını, kimin nasıl yanıt vereceğini görmek zorundayız. Yanıt vermesi gerekiyor. Soru şu: Sergey Karaganov ve Dmitri Trenin gibi St. Petersburg conference’ta konuşan başkalarının söylediği şekilde yanıt vermeye daha mı yaklaşıyoruz? Onlar, hayır, bu taşkınlığı, her seferinde daha da ileri giden bu escalation’ı durduracak tek şeyin bu olduğunu söylüyorlar. O trilateral meeting’den çıkan anlaşmalardan biri daha fazla hazırlık, daha fazla missiles, daha fazla drones, joint co-production dedikleri şeydi; bu da parçaları Ukraine’e gönderip orada yeniden monte etmeleri ve sonra Ukraine’in bunları Russia’ya ateşlemesi anlamına geliyor.

Buna nasıl son verirsin? Russia’daki tartışma bu. Ve bence bu, daha önce anlattığım şeye, Karaganov’un argümanına, giderek yaklaşıyor. Sorun şu ki, onların bizim tepki vereceğimize inanmamaları. “Biz” derken Russia. Hep deniyor ki, “Ah, bu sadece Putin’in laf kalabalığı. Ciddiye almayın. Bir şey yapmayacak çünkü biz NATO’yuz, Article 5 var.” Russians ve bence Putin, Article 5’in bluff olduğuna inanıyor; yani bir saldırı olursa... Sanırım programınızdan Aragon oldukça güçlü ve doğrudan biçimde, bir European NATO state’e karşı tactical nuclear weapon kullanılsa bile America’nın müdahale edeceğinden gerçekten şüphe ettiğini savundu. Professor Mearsheimer da yanlış hatırlamıyorsam buna katıldı ve United States’ın doğrudan dahil olmayabileceğini düşündü. Ama ikisi de bunun çok daha kötü bir şeye yol açabileceği, bunun tırmanabileceği ve yukarı çıkabileceği konusunda da hemfikirdi.

Son günlerde gördüğümüz tek şey, Europe’un, sanırım Macron muydu biri, Ukraine’i European military ve NATO militarist architecture’ın Russia’ya karşı önündeki iron fist hâline getirmek istedikleri pozisyona ulaşmaya çalışması. Yani Ukraine, Russia’ya baskı yapan ve saldıran front line olacak. Şimdi, ben bu hikâyelere oldukça kuşkuyla yaklaşıyorum ve bunu Moscow’da da söyledim. Europe’un bir military architecture kurma kabiliyeti olduğuna inanmıyorum. Bunu yapamazsınız. 1997 ya da 1930 sözlerini duyduğumda, tanks üretmek, supply lines kurmak, military infrastructure inşa etmek 20 yıl alır. Kaldı ki adamları bile yok. Yani görebilirsiniz; Europe’a bakın, UK’e bakın. Şu anda bir naval vessel bile sağlayamıyor. Sağlayamıyor. Elinde çalışır durumda yaklaşık 40 tank var. Yani European defense structures korkunç durumda. Gerçekten korkunç durumda. Bunu üç yılda değiştiremezsiniz.

Zaten bu paranın büyük kısmı da, bilirsiniz, bu bulldog boondoggle’lardan biri. Para mevcut European defense contractors’a gidiyor, share price’ları yükseliyor ve birçok insan kimin defense money alacağı üzerinden bir tür insider trading ile girip çıkarak çok para kazanacak. Yani bence bu, Washington’da olan şeye oldukça benziyor; Trump bir açıklama yapmadan hemen önce oil futures’ta büyük bir alım satım oluyor, sonra açıklamayı yapıyor, ah lütfen. Bence bunun bir unsuru European context’te de gerçekleşiyor.

Bu yüzden bunun öyle olduğunu düşünmüyorum. Asıl istedikleri şey, garip bir kıyas yapabilirsem, Europe’u Israel gibi düşünürseniz buna oldukça benziyor: Israel, Iraq’a karşı bir savaşta America’yı kendi yanına çekmek için Lebanon’ı kullanıyor ve zaten çekmiş durumda. Europe da benzer biçimde bunu yapıyor. Israel nasıl Lebanon içinde saldırılar düzenliyor, kasabaları alıyor ve dümdüz ediyorsa, Europe da deep Russia’ya missiles kullanıyor; America’ya, “Bakın, bunu kazanabiliriz. Çerçeveyi kurduk. Bunu kazanabiliriz. Tek yapmamız gereken sizi bunun içine çekmek; Russia’nın capitulate etmesi, tüm sovereign territory’den çekilmesi, compensation ödemesi ve yetkililerini war crimes trials’a çıkarması şartının arkasında durmak,” demek için.

Yani Europe çok hızlı hareket ediyor ve European Council de war crimes trials için, reparations assessment için, hasar listeleri tutmak için, böylece Russia’ya bütün bunların maliyetini çıkarabilmek için bütün araçları düzenliyor. Bunların hiçbirinin uygulanacağını düşünmüyorum. Yani Putin bunu açıkça anlıyor. Lavrov’un Politico’ya koyacağını, koymak istediğini okuduğum bir statement vardı. Görüp görmediğinizi bilmiyorum ama sistemin çok güçlü bir anlatımıydı. Sanırım Politico sonunda yayımlamayı reddetti. Ama yani...

Eh, foreign ministry bunu Russia’da yayımladı.

Yayımladılar mı?

Evet.

Yani çok güçlü bir makale, çok güçlü bir parça. İnsanların okumasını öneririm çünkü çok net, çok açık bir işaret veriyor. Şimdi işlerin nerede olduğunu çok net biliyoruz. Europeans, Trump’ı çekiyor ve G7 meeting’den çok memnun kaldılar çünkü onu gerçekten Zelensky ile oturtmayı başardılar ve onu az çok European position’a razı ettiler: immediate ceasefire olmalı, total sovereignty Ukraine’e geri dönmeli. Europe’un bütün bu maximalist talepleri; bunlar maximalist. Russia bunların hiçbirini asla kabul etmez.

Yani Russia’yı bu accepted consensus’a sokmaya, bunu kabul edilmiş consensus hâline getirmeye ve America’yı kendi consensus’larına çekmeye çalışıyorlar. Sonra America’yı kendi savaşlarını desteklemeye, Europe ile birlikte Russia’ya karşı savaşa girmeye çekebilirlerse... German, French ve British aim bu: Russia’ya karşı bir savaş elde etmek ve second world war’daki gibi America’yı kendi savaşlarına çekmek. O zaman Pearl Harbor ya da her neyse oydu; şimdi Trump’ı çekmek, initiative’i bulmak. Russia’ya karşı kendi savaşlarına America’yı çekmek catastrophic olurdu. Plan bu ve bu catastrophic. İnsanlar bunun ne kadar dangerous olduğunu, ne kadar catastrophic olabileceğini anlamalı. Çünkü Russia bunu tolere etmeyecek.

Programınızda Caragon’un Germany hakkında söylediklerinden çok etkilendim; nuclear issues’u gerçekten biliyor. Yani yıllardır, decades’tır bunun içinde. Ve dedi ki, Germany’nin nuclear weapons’a sahip olmasını tolere etmeyeceğiz. Önce onu eliminate ederiz. Bu çok sert, çok tough bir yorumdu. Yani hepimiz ateşle oynuyoruz, sanırım. Bu yüzden size katılıyorum; orada olanlar, G7’de, European meeting’de olanlar... Ve kimse bunun farkında gibi görünmüyor. Europe’taki bütün konuşma, Costa’nın chief of staff’ının Bondo’ya söylemeden Moscow’da biriyle konuşmasının ne kadar disgraceful olduğu üzerine. Yani adam aslında Council’ın president’ı ve Europeans unutmuşsa, foreign policy’yi belirleyen member states’tir, Commission değil, foreign high representative değil. Ama bu onlara geri dönüyor, yine de devam ediyorlar.

Evet, ama daha önce söylediğiniz şeye katılıyorum. Bence Europeans’ın hedefi bu: Ukraine’in önlerinde durması ve Americans’ın arkalarında durması. Önümüzdeki yıllarda ve decades boyunca Russia’yı bu şekilde weaken etmeye çalışacaklar. Ama...

Ama yine de, yani bence belki programa bunu yanıtlayabilecek birini çıkarmalısınız. Israel’de bile şimdi insanlar diyor ki Iran’a saldırı hakkında hiçbir discussion yoktu. Mossad’dan ya da military Aman’dan, military intelligence’tan ya da herhangi bir yerden kimse, bütün bunlar tartışılırken gelip, “Peki Iran hayatta kalır ve daha güçlü çıkarsa ne olur?” demedi. Kimse bir şey söylemedi. Eğer düşündülerse de ağızlarını kapalı tuttular.

Bence aynı soru Europeans’a sorulmalı: Russia’ya karşı bir savaşın nasıl görüneceğini tasavvur ediyorsunuz? Ground war mı olurdu? Sadece nuclear war mı olurdu? Nasıl yürütürdünüz? Yani troops mı yığacaksınız, conventional war mı olurdu, yoksa asymmetrical war mı olurdu? Ve bu şekilde Ukraine tarafından mı yönetilirdi? Sonuç ne olurdu? NATO states’in bazı bölgelerde prisoner of war camps inşa ederek pratik yaptığını gördüğünüzde, yani bu delilik. Ama Europe’un, Russia’ya pressure, Russia’ya pressure, America’yı Europe’a geri getirmek, Europe’un Ukraine’e daha fazla para ve daha fazla weapon vermesini sağlamak gibi büyük resmin ötesinde ne yapmaya çalıştığını düşündüğüne dair hiçbir fikrim yok.

Russia ile savaş pratik terms’de ne anlama gelir? Air war mı olurdu? Ground war mı olurdu? Sadece nuclear war mı olurdu? Bu, hiç ele alınmıyor gibi görünen bir soru. Belki de kimse ele almak istemediği için; tıpkı Israel’de kimsenin, “biz içindeyiz, takımın parçasıyız, Americans ile wing tip to wing tip gidip Iran’ı destroy edeceğiz,” dışında bir şey görmek istememesi gibi. Americans ile wing tip to wing tip. İçeri girip Russia’yı destroy edeceğiz.

Evet, bence problem bu. Sık sık savaşın sadece kontrol edebilecekleri low intensity bir şey olacağını düşünüyorlar. Bence Russia’nın neden European countries’e ya da genel olarak NATO’ya henüz retaliate etmediğini çoğu zaman kaçırıyorlar. Çünkü bir kez bunu yaptıklarında, Russians da artık escalation control olmadığını anlıyor. Bu imkânsız olacak ve büyük olasılıkla hızla nuclear weapons’ın devreye girebileceği all-out war’a tırmanacak.

Yine de fikir şu: Russians’ı biraz daha, biraz daha iterseniz ve Dutch’ın Russian prisoners için camps inşa etmesi gibi savaş patlak verdiğinde... Yani ben sık sık bu noktayı dile getiriyorum: Bu savaş başladıktan sonra tam olarak nasıl ilerleyeceğini düşünüyorsunuz? Kontrol edilemeyecek. Russian soldiers Europe’a girecek, Europeans onları yakalayacak, Dutch camps’e gönderecek fikri... Yani bu çok obscene, ama propaganda içinde bile değil. Buna gerçekten inanıyorlar. Yoksa bu camps’i neden inşa etsinler? Savaşın böyle yapılacağını gerçekten düşünüyorlar. Bu da şu soruyu sorduruyor: Bu işte gerçekten direksiyonun arkasında biri var mı? Çünkü bu...

Bilmiyorum, soru da bu. Israel’de şimdi ortaya çıktı ki kimse bu tür bir soru sormuyordu. Ben de aynı şeyi söylerdim: Bütün strategy, Russia’nın capitulate edeceğine ve capitulate etmek zorunda olduğuna dair European conviction üzerine kurulu. Europe’un combined force’u karşısında, bu kadar çok country, bu kadar büyük GDP, NATO’nun bu kadar military strength’i karşısında başka choice’ları olmayacağına inanıyorlar. Ve Iran’da olanlar nasıl Iranians’ın doğasına, Iranians’ın character’ına dair tam bir misunderstanding yansıtıyorsa, Russia’nın capitulate edeceği ya da kolayca capitulate edeceği yönündeki böyle bir conviction da Russia’ya ve Russia’nın Europe ile olan history’sine dair consciousness’ına ilişkin tam bir misunderstanding’dir.

Evet, bu çok depressing topics hakkındaki insights’larınızı paylaştığınız için teşekkür ederim. Her zamanki gibi insanların Substack’iniz Conflicts Forum’u okumasını recommend ediyorum; link description’da olacak. Zaman ayırdığınız için çok teşekkürler.

Teşekkür ederim.