Adı Belirtilmeyen Konuk: ABD’de İran Savaşı Tartışması Kongre Yetkisi ve Liderlik Sorumluluğuna Kilitlendi

İngilizce kaynak transkriptte, “judge” diye hitap edilen sunucu ile adı belirtilmeyen bir konuk, ABD Başkanı’nın İran’a karşı savaşa giden süreçte uyarıları dikkate alıp almadığını, Kongre’nin savaş yetkisini ve askeri-sivil liderlik sorumluluğunu tartıştı. Konuşma, istihbarat değerlendirmeleri ile başkanlık kararları arasındaki gerilim ve savaş yetkisinin anayasal sınırları etrafında ilerledi.

Başkanın aldığı söylenen uyarılar

Sunucu, ABD Başkanı’nın savaştan önce uyarıldığına dair isimleriyle bilinen üç kişiden söz etti. “İsimleriyle bildiğimiz yalnızca üç kişinin onu uyardığını biliyoruz,” diyen Sunucu, bu isimler arasında başkan yardımcısını, Tulsi Gabbard’ı ve Joe Kent’i saydı.

Sunucuya göre Tulsi Gabbard, o dönemde Director of National Intelligence (Ulusal İstihbarat Direktörü) görevindeydi. Gabbard’ın savaştan bir yıl önce Kongre komitesinde yeminli ifade verdiğini aktaran Sunucu, onun istihbarat camiasının İran’ın nükleer silaha sahip olmadığı ve 2005’ten beri böyle bir silah üzerinde çalışmadığı kanaatinde olduğunu söylediğini belirtti. “İstihbarat camiası, İran’ın nükleer silaha sahip olmadığı ve 2005’ten beri bunun üzerinde çalışmadığı kanaatindeydi,” diye Gabbard’ın ifadesini aktaran Sunucu, bu sözlerin Kongre komitesi önünde yemin altında verildiğini vurguladı.

Sunucu, buna rağmen Başkan’ın Air Force One’da Gabbard’ın değerlendirmesini önemsemediğini söyledi. “Ne söylediği umurumda değil. Onların öyle olduğuna inanıyorum,” diyen Başkan’ın sözlerini aktaran Sunucu, bu ifadeyi kendi yorumuyla şöyle açıkladı: “Tercümesi şu: Netanyahu ve Mossad’ın başı David Barnea bana böyle söylediler.”

Sunucu, Başkan’ın İsrailli yetkililerin kendisine söylediklerine inanmaya eğilimli olduğunu savundu. Bu bağlamda Benjamin Netanyahu ve Mossad Başkanı David Barnea’nın adını anarak, Başkan’ın istihbarat camiası içinden gelen değerlendirmeler yerine İsrail kaynaklı iddialara ağırlık verdiğini ileri sürdü.

Joe Kent’in istifası ve savaş itirazı

Konuşmada üçüncü isim olarak Joe Kent öne çıktı. Sunucu, Kent’in programdan kısa süre sonra Judging Freedom’a katılacağını söyledi ve onun istifasını hatırlattı. Sunucuya göre Kent, Tulsi Gabbard’dan farklı olarak istifa mektubunda savaşın neden yanlış olduğunu ve neden istifa etmek zorunda kaldığını ayrıntılı biçimde sıraladı.

Sunucu, Başkan’ın bu uyarıların hiçbirini hesaba katmadığını ve hatta uyarıldığını kabul etmediğini söyledi. Bu noktada tartışmayı daha geniş bir soruya taşıdı: “Başkanın kişiliği yüzünden mi savaş başlatılıyor?” diye soran Sunucu, ABD sisteminde böyle bir kararın tek kişinin tavrına bağlı kalmaması gerektiğini ima etti.

Aynı soru içinde Sunucu, “Bundan daha iyi güvencelerimiz yok mu?” diyerek anayasal denetim mekanizmalarının neden devreye girmediğini sorguladı. Bu soru, konuşmanın geri kalanında yürütme yetkisi, Kongre’nin rolü ve askeri liderlerin sorumluluğu üzerine yapılan değerlendirmelerin temelini oluşturdu.

Hürmüz Boğazı ve öngörü tartışması

Adı belirtilmeyen konuk, Başkan’ın savaş sonrasında yaptığı bazı açıklamalara dikkat çekti. Konuğun aktarımına göre Başkan, Hürmüz Boğazı’nın kapatılabileceğini veya durumun bu noktaya gelebileceğini kimsenin öngöremeyeceğini söylemişti. “Kimse onların Hürmüz’ü kapatacağını tahmin edemezdi,” sözünü Başkan’a atfen aktaran Konuk, bu iddiaya katılmadığını belirtti.

Konuk, gelişmelerin aslında açıkça görülebilir olduğunu savundu. “Ortada olan şey zaten göz önündeydi,” diyen Konuk, savaşın sonuçlarının öngörülemez olduğu iddiasını ikna edici bulmadığını ifade etti. Ona göre ABD sisteminde böyle kararları sınırlamak için güvenceler vardı, ancak bu güvenceler gerektiği gibi işletilmedi.

Kongre’nin savaş yetkisi

Konuk, ABD anayasal sisteminin yürütmenin tek taraflı biçimde ülkeyi savaşa sokmasını engellemek üzere tasarlandığını söyledi. “Yürütmenin bizi tek taraflı olarak savaşa götürebilmesi gerekmiyor,” diyen Konuk, savaş yetkisinin başkana değil Kongre’ye ait olduğunu savundu.

Bu noktada yasama organının etkisizleştiğini ileri sürdü. “En büyük yakınmalarımdan biri, yasama organının tamamen etkisizleştirilmiş olması,” diye belirten Konuk, ABD sisteminde üç eşit erk bulunması gerektiğini hatırlattı. Ona göre Kongre’nin bu yetkiyi geri alabileceği yollar vardı, ancak Kongre üyeleri bunları kullanmıyordu.

Konuk, Başkan’ın tutumunu ağır bir anayasal ihlal olarak nitelendirdi. “Bu, açıkçası en kötü türden azil gerektiren devasa bir suçtur,” diyen Konuk, bunun Anayasa’nın Article 1 Section 8 hükmünü ihlal ettiğini savundu. Aynı değerlendirmede, “Savaş yetkisi Kongre’dedir,” ifadesini kullanarak anayasal sorumluluğun yerini özellikle vurguladı.

Askeri liderlik ve sorumluluk

Konuşmanın bir diğer ekseni, savaş kararına karşı çıkması gereken kişilerin sorumluluğuydu. Konuk, Joe Kent’in liderlik kapasitesine büyük güven duyduğunu söyledi. Bunun nedeni olarak Kent’in “doğru şeyi yapmak için tüm kariyerini riske atmış” olmasını gösterdi.

Konuk, kendi askeri ve hükümet geçmişine atıf yaparak, görevde olan kişilerin yalnızca kendi çıkarlarını korumakla yetinemeyeceğini söyledi. “Yetkiliyseniz, kendi çıkarınızı korumaktan daha büyük bir sorumluluğunuz vardır,” diyen Konuk, bu sorumluluğun özellikle emir-komuta zincirinde alt kademelerde görev yapanlar açısından önem taşıdığını vurguladı.

Ona göre savaş kararlarının bedelini en çok sahada görev yapan askerler öder. Konuk, üst düzey yetkililerin, “kirli işi yapacak” ve hayatlarını riske atacak kadın ve erkek askerlere karşı sorumluluğu bulunduğunu ifade etti. Bu sorumluluğun Joint Chiefs of Staff (Genelkurmay Başkanları Kurulu) Başkanı’na kadar uzandığını söyledi.

Konuk, mevcut durumda bu sorumluluğun yerine getirilmediğini savundu. “Bu, liderlik sorumluluğunun tamamen, tamamen terk edilmesidir,” diyen Konuk, yalnızca siyasi karar alıcıları değil, askeri hiyerarşideki üst düzey isimleri de eleştirdi.

Kariyer hesapları ve savunma sanayii iddiası

Konuk, üst düzey yetkililerin neden yeterince karşı çıkmadığına dair kendi açıklamasını da paylaştı. Bu kişilerin askeri kariyer sonrasını düşündüğünü, savunma sanayiinde görev almak veya yönetim kurulu koltuklarına geçmek isteyebileceklerini söyledi. Bu değerlendirmeyi kesin bir bilgi olarak değil, kendi bulabildiği tek gerekçe olarak sundu.

“Bulabildiğim tek gerekçe, bu kişilerin ordudan sonraki kariyerlerine bakıyor olmaları,” diyen Konuk, onların ülkenin kaderinden ve emrindeki askerlerden çok kendi geleceklerini düşündüğünü savundu. Konuşmanın sonunda, karar verici konumdaki kişilerin kişisel çıkarları ile ülke ve askerlerin güvenliği arasındaki gerilimi öne çıkardı.